سیل‌های نپال تهدیدهای آبشاری را در هیمالیا نشان می‌دهد

[KATHMANDU, Nepal, SciDev.Net]کارشناسان می‌گویند: سیل فاجعه‌بار در نپال که هزاران نفر را مفقود کرد، با فروریختن یخ‌ها و صخره‌ها در ارتفاعات کوه‌ها آغاز شد – به گفته کارشناسان، هشداری مبنی بر اینکه برنامه‌ریزی بلایای طبیعی باید برای زنجیره‌ای از خطرات آماده شود، نه رویدادهای مجزا.

بر اساس تجزیه و تحلیل فاجعه، آبشار یخ، سنگ و آوار که هفته گذشته منطقه مرزی بین نپال و چین را درنوردید، احتمالاً جریان ورودی رودخانه بوتکوشی را مسدود کرده و سدی را تشکیل می دهد و سپس در پایین دست با نیروی ویرانگر منفجر می شود.

بارش باران بدون هشدار کمی به منطقه راسووا نپال رسید، سکونتگاه‌ها را در امتداد سیستم رودخانه بوتکوشی از هم پاشید، پل‌ها، جاده‌ها و زیرساخت‌های برق آبی را تخریب کرد و یک مسیر تجاری حیاتی با تبت را قطع کرد.

بر اساس آمار سازمان ملل تا روز سه شنبه (1 سپتامبر) بیش از 1000 نفر کشته شده اند، تقریبا 4000 نفر هنوز مفقود و حدود 11800 نفر نجات یافته اند. هزاران نفر به کمک های بشردوستانه نیاز دارند که به دلیل مسدود شدن جاده ها و پل های آسیب دیده با مشکل مواجه هستند.

کارشناسان می‌گویند این فاجعه نشان‌دهنده یک مشکل رو به رشد در هیمالیاهای هندوکش است: خطراتی که زمانی می‌توانستند به صورت مجزا ارزیابی شوند – فروپاشی یخچال، رانش زمین، بهمن، انسداد رودخانه‌ها، سیل و حتی زلزله – می‌توانند در عرض چند دقیقه یا چند ساعت با یکدیگر تعامل کنند و رویدادی بسیار بزرگ‌تر از هر یک از آنها ایجاد کنند.

لیز استیونز، استاد ریسک آب و هوا و انعطاف پذیری در دانشگاه ریدینگ بریتانیا، می گوید: «بیشتر مردم فکر می کنند سیل ناگهانی ناشی از بارندگی شدید است.

اما در مناطق کوهستانی مرتفع، چنین سیل‌هایی می‌تواند ناشی از “زنجیره‌های خطرناک پیچیده، از جمله رانش زمین، بهمن و سیل از دریاچه‌های یخچالی” باشد.

استیونز می گوید که این پیچیدگی، هشدار اولیه را به ویژه دشوار می کند.

جریان مسدود شده است

تجزیه و تحلیل تصاویر ماهواره ای توسط شرکت هوافضای ایالات متحده Planet Labs نشان می دهد که بخش قابل توجهی از یخچال طبیعی و صخره های اطراف در ارتفاعات نزدیک مرز نپال و چین فرو ریخته و توده عظیمی از یخ، برف و زباله را به دره فرستاده است.

به نظر می رسد این فروپاشی بر لهنده خولا تأثیر گذاشته است، شاخه ای که بخشی از سیستم رودخانه بوتکوشی می شود.

یک گزارش تجزیه و تحلیل سریع که توسط تحقیقات یکپارچه خطر بلایای طبیعی (IRDR) در روز جمعه (28 اوت) منتشر شد، گفت که این رویداد احتمالاً ناشی از “ریزش توده یخ، سنگ و خاک” به جای بارش شدید باران بوده است.

در این گزارش آمده است که این مواد احتمالاً رودخانه را برای حدود 18 یا 19 ساعت مسدود کرده است و یک سد طبیعی را تشکیل می دهد که سپس در صبح روز 26 اوت، انبوهی از آب، یخ، سنگ و رسوب را آزاد می کند.

این موج که توسط زمین های شیب دار هیمالیا هدایت می شد، به ترکیبی سریع از آب و زباله تبدیل شد که قادر به حمل تخته سنگ های عظیم، تخریب پل ها و فرسایش سواحل رودخانه ها بود.

گزارش تحلیل سریع حاکی از آن است که شیب تند و دره باریک جریان را تسریع و متمرکز کرده است، در حالی که بار سنگین زباله قدرت تخریب آن را افزایش داده است.

تلویزیون دولتی CCTV چین گفت که سیل “ناشی از بی ثباتی یخچال های طبیعی تحت تاثیر طولانی مدت گرمایش جهانی” است و آن را “ویژگی جدید و مهم بلایای کرایوسفر” در فلات تبت توصیف کرد.

نمایی از منطقه اورست با یخچال های طبیعی و صخره های سست در نپال. ریزش یخ، سنگ و آوار احتمالاً باعث سیل ناگهانی در سراسر کشور شده است. عکس سازمان ملل/نارندرا شرستا

“بزرگتر از بمب اتمی”

کارشناسان می گویند این یافته ها نیاز به تغییر در نظارت بر بلایا را برجسته می کند.

یک سیستم هشدار سیل معمولی می تواند افزایش بارندگی یا سطح رودخانه را تشخیص دهد. اما یک رویداد کرایوسفری آبشاری می‌تواند کیلومترها دورتر و در ارتفاعی بسیار بالاتر آغاز شود، بدون اینکه هیچ هشداری برای جوامع پایین‌دست وجود داشته باشد.

مرکز بین‌المللی توسعه یکپارچه کوهستانی (ICIMOD) استدلال می‌کند که برنامه‌ریزی بلایای طبیعی در منطقه باید از مقابله با خطرات به تنهایی دور شود.

Saswata Sanyal، متخصص کاهش خطر بلایا در ICIMOD گفت: «با توجه به تغییر سریع ماهیت خطرات بلایا در منطقه، استراتژی‌های کاهش خطر بلایا دیگر نمی‌توانند خطرات را به تنهایی ارزیابی کنند. SciDev.Net.

“دوران آماده شدن برای یک خطر واحد و قابل پیش بینی به پایان رسیده است.”

این فاجعه کمی بیش از یک سال پس از وقوع سیل بزرگ دیگری در همان سیستم لنده خولا-بوتکوشی رخ می دهد.

در جولای 2025، سیل در این منطقه توسط مقامات نپال به طغیان یک دریاچه یخبندان مرتبط شد. تکرار این پرسش‌ها را در مورد اینکه آیا کریدور رودخانه در حال تبدیل شدن به مسیری خاص برای خطرات مرتبط با کرایوسفر است، ایجاد می‌کند.

ارزیابی ICIMOD در سال 2026 نشان داد که یخچال‌های طبیعی در هیمالیاهای هندوکش حدود 12 درصد از مساحت خود را بین سال‌های 1990 تا 2020 از دست داده‌اند و میزان از بین رفتن یخ از سال 2000 تاکنون دو برابر شده است.

با عقب‌نشینی یخچال‌ها، دریاچه‌های جدیدی تشکیل می‌شوند، شیب‌ها می‌توانند پشتیبانی ارائه شده توسط یخ را از دست بدهند و زمین یخ زده می‌تواند ناپایدار شود. سپس یک یخچال در حال فروپاشی می‌تواند سنگ و خاک را در خود فرو ببرد و بهمن یخ اولیه را به جریان زباله‌ای تبدیل کند که می‌تواند ده‌ها کیلومتر را طی کند.

مطالعه‌ای که در ماه آوریل روی یخچال‌های معلق هیمالیا منتشر شد، نشان داد که افزایش دما و تغییر الگوی بارش منطقه‌ای باعث کاهش پایداری یخچال‌ها و افزایش خطر بهمن‌های یخی می‌شود. نویسندگان بیش از 219 یخچال معلق را در حوضه آلاکناندا در شمال هند شناسایی کردند و هشدار دادند که جدا شدن از آن می تواند باعث آسیب فیزیکی و ایجاد خطرات ثانویه، از جمله سیل از دریاچه های یخچالی شود.

یک مطالعه جداگانه در مورد بهمن‌های سنگ یخی در هیمالیا به طور مشابه به این نتیجه رسید که چنین شکست‌هایی می‌توانند به سرعت به جریان‌های زباله با سرعت بالا تبدیل شوند، در حالی که دشواری شناسایی پیش‌سازها یا علائم هشدار دهنده را برجسته می‌کنند.

باسانتا راج آدیکاری، کارشناس زمین‌آزارد، مدیر مرکز تحقیقات بلایای طبیعی در دانشگاه تریبووان نپال، سیل 26 اوت را یک رویداد بی‌سابقه در منطقه توصیف کرد.

آدیکاری با بیان اینکه نیروی خارق‌العاده آن به حجم انبوه یخ و زباله‌هایی که از کوه‌ها فرود می‌آیند، می‌گوید: «در کار تحقیقاتی‌ام، هرگز سیل بزرگ‌تر از این را در مناظر هیمالیا ندیده‌ام.

وی افزود: من مقدار انرژی را محاسبه کردم که از بمب اتمی که در هیروشیما اتفاق افتاد بیشتر است.

او گفت که مقیاس این رویداد پتانسیل مخرب عظیم خطرات آبشاری یخ، سنگ و آب در هیمالیا را نشان می دهد.

همسایگان در معرض خطر

این فاجعه همچنین سؤالاتی را در مورد آمادگی در برابر بلایا در منطقه گسترده تر ایجاد می کند.

هیمالیاهای هندوکش از طریق افغانستان، پاکستان، هند، بوتان، بنگلادش و میانمار و همچنین نپال و فلات تبت امتداد دارند و جوامع را از طریق سیستم های رودخانه ای که از مرزهای سیاسی عبور می کنند، به هم متصل می کنند.

این اینفوگرافیک با استفاده از هوش مصنوعی طراحی شده است.

در هند، فاجعه Chamoli در سال 2021 پتانسیل مخرب چنین آبشاری صخره‌ای یخی را نشان داد. رانش زمین عظیم در اوتاراکند آب، یخ و آوار را در سراسر دره ریشیگانگا فرستاده و بیش از 200 نفر را کشته و تاسیسات برق آبی را ویران کرده است.

دانشمندان به طور فزاینده ای چنین رویدادهایی را به عنوان خطرات پیچیده به جای بلایای منفرد در نظر می گیرند.

در بوتان و نپال، دریاچه های یخبندان برای سیل احتمالی تحت نظارت هستند. در پاکستان، یخچال های طبیعی و دره های کوهستانی که به سرعت در حال تغییر هستند، ترکیب پیچیده ای از خطرات سیل، رانش زمین و بهمن را ایجاد می کنند.

ارزیابی اخیر UNDP از امنیت انسانی در هیمالیا هندوکش هشدار داد که تأثیرات آب و هوایی می‌تواند به سیستم‌های به هم پیوسته غذا، آب و انرژی سرایت کند و تهدیدات پیچیده‌ای را ایجاد کند که بیشتر از خطرات فردی است که در انزوا در نظر گرفته می‌شود.

هشدارهای ماهواره ای

کارشناسان می گویند فاجعه Rasuwa همچنین نمایش قدرتمندی از پتانسیل و محدودیت های فناوری ماهواره ای را ارائه می دهد.

تصاویر نشان داده شده در بالا توسط ماموریت Copernicus Sentinel-2 گرفته شده است که فروپاشی یخچال طبیعی نپال و سیل را قبل و بعد از آن نشان می دهد (24/27 اوت 2026). منبع: ESA (CC BY 4.0 INT(در برگه جدید باز می شود)).

تصاویر ماهواره‌ای به دانشمندان کمک کرده تا آنچه را که در منطقه‌ای غیرقابل دسترس رخ داده است، بازسازی کنند. تصاویر با وضوح بالا می توانند تغییرات در هندسه یخچال های طبیعی، دریاچه های تازه تشکیل شده، زخم های زمین لغزش، رودخانه های مسدود شده و کانال های زهکشی تغییر یافته را نشان دهند.

از زمان وقوع سیل، مقامات از مشاهدات ماهواره‌ای برای نظارت بر دریاچه‌های تازه‌تشکیل شده در بالادست استفاده کرده‌اند، که در صورت از بین رفتن موانع طبیعی آنها می‌تواند خطر بیشتری را به همراه داشته باشد.

اما شناسایی یک فاجعه پس از وقوع آن با پیش بینی از قبل آن بسیار متفاوت است.

اشفق احمد، دانشمند ماهواره ای مستقر در نپال، گفت SciDev.Net در حالی که دانشمندان می توانند دریاچه های یخبندان بالقوه خطرناک را با استفاده از تصاویر ماهواره ای و مشاهدات بصری شناسایی و ارزیابی کنند، پیش بینی لحظه دقیق ترکیدن دریاچه همچنان یک چالش است.

اشفق گفت: “دریاچه های یخبندان را می توان با چشمان ما و از طریق داده های ماهواره ای مشاهده کرد. ما می توانیم ارزیابی کنیم که آیا دریاچه ها بالقوه خطرناک هستند یا خیر.”

اما او گفت که محرک های ناگهانی، مانند سقوط سنگ ها یا فروریختن یخ، می توانند خیلی سریع اتفاق بیفتند که ماهواره های در حال گردش نتوانند آنها را از قبل شناسایی کنند.

ماهواره ها به طور مداوم هر شیب هیمالیا را با وضوح مورد نیاز برای تشخیص مطمئن فروپاشی قریب الوقوع رصد نمی کنند. ابرها می توانند تصاویر نوری را پنهان کنند، در حالی که زمان بازدید مجدد می تواند بین مشاهدات مفید فاصله ایجاد کند.

حسگرهای زمینی می‌توانند اندازه‌گیری‌های مستمری را ارائه دهند، اما نصب و نگهداری آن‌ها در مناطق دورافتاده و با ارتفاع بالا که مشاهدات میدانی کمیاب است، یک چالش است.

بنابراین، بعید است که پاسخ یک فناوری واحد باشد.

دانشمندان به طور فزاینده‌ای در مورد ترکیب تصاویر ماهواره‌ای با حسگرهای لرزه‌ای، سنج‌های رودخانه، دوربین‌های خودکار، پیش‌بینی آب‌وهوا، نظارت بر یخچال‌های طبیعی و شبکه‌های هشدار جامعه محلی بحث می‌کنند.

ICIMOD اشاره کرد که تنها بخش کوچکی از یخچال های طبیعی هیمالیا به اندازه کافی نظارت می شود و مناطق وسیعی را به عنوان نقاط کور باقی می گذارد. او خواستار داده های بهتر و تبدیل اطلاعات علمی به راه حل های عملی برای جوامع شد.

این قطعه توسط میز جهانی SciDev.Net تولید شده است.