چه کسی آینده ژنتیکی آفریقا را تعیین می کند؟

[LAGOS, SciDev.Net] فناوری محرک ژنی که می‌تواند از انتشار مالاریا توسط پشه‌ها جلوگیری کند، تاکنون به آزمایشگاه‌ها محدود شده است. اما همانطور که محققان برای آزمایش‌های میدانی احتمالی در آفریقا تلاش می‌کنند، سؤالاتی در مورد اینکه چه کسی تصمیم می‌گیرد این فناوری چگونه آزمایش، مدیریت و استفاده شود، مطرح می‌شود.

سازمان بهداشت جهانی (WHO) تخمین می زند که در سال 2024، 282 میلیون مورد مالاریا و 610000 مرگ و میر در سراسر جهان وجود خواهد داشت که منطقه آفریقا بیشترین بار را متحمل خواهد شد. بیشتر این مرگ و میرها کودکان زیر پنج سال هستند.

مایکل سانتوس، معاون ارشد بنیاد مؤسسه ملی بهداشت مستقر در ایالات متحده، جایی که او در آن شرکت GeneConvene Global Collaborative را رهبری می کند، گفت. SciDev.Net که کنترل مالاریا تحت فشار فزاینده ای قرار دارد.

ما در مبارزه با مالاریا شکست نمی‌خوریم […] اما ترکیب ابزارها و منابع موجود در حال حاضر برای دستیابی به اهدافی که کشورهای آفریقایی و سازمان جهانی بهداشت برای خود تعیین کرده اند کافی نیست.

مایکل سانتوس، معاون ارشد، بنیاد مؤسسه ملی بهداشت

وی گفت: تورهای بستر و سمپاشی در داخل خانه موثر هستند، اما به دلیل مقاومت در برابر حشره کش ها، کارایی آنها کم شده است.

اساساً در همه جای آفریقا ما شاهد توسعه مقاومت در برابر پشه ها هستیم.

سانتوس هشدار داد که حشره‌کش‌های جدید گران‌تر هستند و پشه‌ها در نهایت در برابر آنها نیز مقاومت خواهند کرد. ما در مبارزه با مالاریا شکست نمی‌خوریم […] اما ترکیب ابزارها و منابع موجود در حال حاضر برای دستیابی به اهدافی که کشورهای آفریقایی و سازمان جهانی بهداشت برای خود تعیین کرده اند کافی نیست.

به گفته سانتوس، این امر نوآوری هایی مانند محرک ژنی را ضروری می کند. اما این مداخله هنوز در حال آزمایش است و برخی از دانشمندان فکر می کنند که خطرات آن بسیار زیاد است.

از آزمایشگاه به میدان

ژن درایو یک تکنیک ژنتیکی است که برای انتقال یک صفت منتخب به تقریباً همه فرزندان پشه طراحی شده است و به آن اجازه می دهد در طول نسل ها در بین جمعیت وحشی پخش شود.

محققان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا این می تواند تعداد پشه ها را کاهش دهد یا پشه های ناقل مالاریا را متوقف کند.

مالاریا هدف می‌گوید که تمام تحقیقات محرک ژنی آن در حال حاضر در محیط‌های آزمایشگاهی کنترل‌شده انجام می‌شود و هیچ آزادسازی بدون تأیید نظارتی ممکن نیست. این سازمان امیدوار است تا سال 2030 آزمایشات میدانی را در یک کشور آفریقایی بومی مالاریا انجام دهد.

در اوگاندا، محققان مؤسسه تحقیقات ویروس اوگاندا در حال انجام مطالعات محدودی بر روی یک گونه اصلاح شده ژنتیکی از پشه‌های غیر ژنتیکی به نام “سوگیری نر” هستند که با تایید شورای ملی علم و فناوری اوگاندا و اداره ملی مدیریت محیط زیست وارد شده است. این اصلاح تولید پشه‌های نر را که مالاریا را منتقل نمی‌کنند، ترویج می‌کند.

هیچ پشه ژن محور در هیچ کجای دنیا منتشر نشده است.

سانتوس با تاکید بر اینکه کشورها باید با ادامه تحقیقات به استفاده و بهبود ابزارهای موجود ادامه دهند، گفت: هنوز کارهای زیادی برای انجام دادن وجود دارد.

در چند سال آینده، گروه‌های تحقیقاتی پیشنهاداتی را برای انتقال پشه‌های اصلاح‌شده ژنتیکی به این میدان در کشورهای مختلف ارائه خواهند کرد.

چه کسی تصمیم می گیرد؟

چارلز موگویا، مدیر امور نظارتی مالاریا هدف برای آفریقا، استدلال می‌کند که کشورهای آفریقایی نباید صرفاً به‌عنوان دریافت‌کنندگان فناوری‌های توسعه‌یافته در جاهای دیگر دیده شوند.

این به دستورالعمل‌های ایمنی زیستی در نیجریه، کنیا، غنا، بورکینافاسو و اتیوپی و کار شبکه کارشناسان ایمنی زیستی آفریقا، برنامه‌ای از آژانس توسعه اتحادیه آفریقا (AUDA-NEPAD) اشاره می‌کند که از تنظیم‌کننده‌های ملی پشتیبانی می‌کند.

او گفت: “تنظیمات موثر چیزی است که به نوآوری اجازه می دهد مسئولانه ارزیابی شود.” SciDev.Net.

“به عنوان دانشمندان، این وظیفه ماست که شواهد قوی تولید کنیم. این نقش تنظیم کننده هاست که به طور مستقل این شواهد را ارزیابی کنند.”

حکمرانی نیز در مقیاس منطقه ای است. در می 2026، حدود 50 کارشناس از 15 کشور آفریقایی در آکرا برای یک کارگاه WHO، AUDA-NEPAD و OECD در مورد مدیریت کنترل زیستی ژنتیکی گرد هم آمدند.

با این حال، مشارکت آفریقا در تحقیقات به طور خودکار تعیین نمی کند که چه کسی قدرت تصمیم گیری دارد. تصمیم گیری و منابع ممکن است بین شرکای بین المللی متمرکز باقی بماند، حتی زمانی که موسسات آفریقایی تحقیق را انجام می دهند.

ایفدایو آدتیفا، مدیر سابق مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های نیجریه، گفت SciDev.Net علم نباید کند شود، «و باید بتواند مستقلاً شواهد را بسنجد و به نتایج خودش برسد، صرف نظر از اینکه چه کسی فناوری را توسعه می‌دهد».

چیزی که او را نگران می کند تضمین رهبری آفریقا در سراسر این زمینه است: “مقامات ملی سوالات را می پرسند، گروه های تحقیقاتی آفریقایی خارج از کنسرسیوم در حال توسعه به تایید یافته ها کمک می کنند و کشورها به وضوح مالک داده ها و تصمیم نهایی هستند.”

آیا هدایت ژن خطرناک است؟

برای دیگران، سوال این نیست که چگونه فناوری را ارزش گذاری کرد، بلکه این است که آیا اصلاً باید دنبال شود یا خیر.

علی تپسوبا از ائتلاف نظارت بر فعالیت‌های بیوتکنولوژی در بورکینافاسو با این مطالعه و مدیریت آن مخالف است. او گفت: «این یک فناوری است که برای اجرای آن بسیار خطرناک است SciDev.Net. “ما از تعلیق حمایت می کنیم.

او استدلال می کند که این کار برای رویکرد احتیاطی پروتکل کارتاخنا ناخوشایند است و پشه ها گرده افشان و بخشی از زنجیره غذایی هستند.

وی گفت: «حذف آنها می‌تواند منجر به اثرات آبشاری غیرقابل پیش‌بینی، بی‌ثباتی اکوسیستم‌ها شود». آنوفل گونه ها ممکن است به مالاریا پایان ندهند زیرا ناقل دیگری ممکن است شکاف را پر کند.

فناوری بدون مرز

برای موگویا، بحث های حاکمیتی را نمی توان به تنهایی انجام داد. وی تاکید کرد: پشه ها مرزهای ملی را به رسمیت نمی شناسند و هشدار داد که هماهنگی به معنای دست کشیدن از حاکمیت ملی نیست.

سانتوس به پروتکل ایمنی زیستی کنوانسیون سازمان ملل در مورد تنوع زیستی اشاره کرد که به امضاکنندگان این کنوانسیون اجازه می دهد در صورتی که فعالیت های داخلی در معرض آسیب های فرامرزی باشد، به همسایگان خود اطلاع دهند.

برای Adetifa، طراحی بدون مرز محرک ژن، ارزیابی جمعی توسط یک نهاد منطقه ای مانند CDC در آفریقا، آژانس داروهای آفریقایی یا AUDA-NEPAD را ضروری می کند.

اما تاپسوبا همچنان پافشاری می کند: «اگر کشور همسایه رهاسازی پشه های اصلاح شده ژنتیکی در طبیعت را بپذیرد، ما مخالفت خواهیم کرد».

چه کسی پرداخت می کند، چه کسی مدیریت می کند؟

مالاریا هدف بودجه اصلی را از بنیاد گیتس و ضریب دادن (که قبلاً بشردوستی باز نامیده می شد) دریافت می کند. شبکه کارشناسان ایمنی زیستی آفریقا نیز توسط گیتس تامین مالی می شود.

Adetifa هشدار می دهد که ایجاد ظرفیت ارزیابی مستقل آفریقایی نیز نیازمند بودجه است و خطر تکرار وابستگی به اهداکنندگان را به دنبال دارد.

برای او، چه کسی حکومت می کند مهمتر از اینکه چه کسی پول می پردازد: “تامین مالی خارجی تا زمانی که از طریق مکانیسم ادغام شده تحت کنترل آفریقا جریان می یابد، تحت شرایط آفریقایی برای داده ها، انتشار و حق تعلیق، و با ورودی کافی داخلی برای دادن وضعیت واقعی به کشورها یا نهادهای قاره ای قابل قبول و احتمالا ضروری است.”

تاپسوبا اصرار دارد که نفوذ اهداکنندگان همچنان حیاتی است: “پروژه های بیوتکنولوژی به شدت به اقدامات و دستورالعمل های اهداکنندگان مالی وابسته هستند.”

خطرات، مسئولیت و ضبط

بر اساس ترتیبات فعلی برای بیوتکنولوژی های جدید، محققان شواهد خطر را تولید می کنند و تنظیم کننده ها آن را ارزیابی می کنند.

سانتوس خاطرنشان می کند: “محققان باید توضیح دهند که چه چیزی ممکن است اشتباه باشد و چه کاری برای کاهش و مدیریت این خطرات انجام می دهند. سپس قانونگذاران باید ارزیابی کنند که آیا این برنامه های مدیریت ریسک کافی هستند یا خیر.”

پشه های نگهداری شده در قفس در Target Malaria insectaria. حق چاپ عکس: مالاریا هدف.

برای Adetifa، چندین سوال حل نشده باقی مانده است، از جمله “در صورت بروز آسیب چه کسی مسئول است” و نحوه نظارت یا توقف انتشارات. اما او استدلال می کند که این سؤالات نباید تحقیقات را متوقف کند.

اعتراض تاپسوبا بر افشای اطلاعات متمرکز است. این به یک مطالعه مالاریا هدف در سال 2022 اشاره می کند که محل درج گزارش شده سویه بایاس نر از کروموزوم 3R به منطقه ای از کروموزوم 2R که نقشه برداری ضعیفی دارد، تصحیح می کند. Tapsoba ادعا می‌کند که تیم‌های محلی به دنبال تاییدیه برای انتشار بدون برجسته کردن آن بودند، اگرچه Target Malaria این پچ را در یک مجله معتبر و در وب‌سایت خود منتشر کرد.

جوامع و رضایت

موگویا خاطرنشان می کند که مشارکت جامعه و به اشتراک گذاری اطلاعات از طریق گفت و گو به زبان های محلی و ساختارهای محلی مورد اعتماد در تحقیقات مالاریا هدف ادغام شده است.

اما تاپسوبا استدلال کرد که این پروژه «بدون رضایت آزاد و آگاهانه جمعیت بورکینابه» ادامه یافت، و استدلال کرد که رضایت معنی‌دار برای فناوری‌ای که قصد گسترش فراتر از سایت‌های پرتاب را دارد، غیرممکن است. او استدلال کرد که ترجمه مفاهیم ژنتیکی به زبان‌های محلی برای مردم محلی برای درک واقعی پروژه کافی نیست.

رویدادهای بورکینافاسو این بی ثباتی را برجسته می کند. در آگوست 2025، مقامات فعالیت های Target Malaria را چند روز پس از انتشار پشه های اصلاح شده ژنتیکی به حالت تعلیق درآوردند. وزارت آموزش عالی، تحقیقات و نوآوری بعداً این پروژه را با استناد به خطرات ایمنی زیستی، تأثیر محدود و حاکمیت علمی خاتمه داد. مالاریا هدف گفت که تیم آنها از سال 2012 قوانین ملی را دنبال کرده است.

تاپسوبا از این تصمیم به عنوان “موضوع سلامت عمومی و حاکمیت سلامت” حمایت می کند.

این تصمیم برنامه‌های اوگاندا را مختل کرد، جایی که محققان امیدوار بودند کار خود را در بورکینافاسو بسازند.

جعبه ابزار مالاریا

در پاسخ به سوالی درباره جایگزین ها، Tapsoba خط مشی بهداشت و بهداشت، مراقبت از بیمار، واکسن مالاریا R21/Matrix-M دارای مجوز در بورکینافاسو و هدف قرار دادن پشه های در حال استراحت در فضای باز را برجسته کرد.

سانتوس محدودیت های هر سیستم حکومتی را به رسمیت می شناسد. “گاهی اوقات دولت ها تصمیماتی می گیرند که مردم با آن موافق نیستند، اما این یک چالش در همه جا است: چگونه می توانیم اطمینان حاصل کنیم که مردم به درستی در تصمیم گیری های مربوط به فناوری هایی که ممکن است بر آنها تأثیر بگذارد، لحاظ شوند؟”

برای موگویا، سوال این است که آیا کشورهای آفریقایی سیستم‌هایی برای ارزیابی محرک ژنی بر اساس شرایط خود دارند یا خیر. برای Adetifa، این به معنای تقویت حکمرانی در کنار تحقیق است، نه اینکه حکمرانی را به عنوان یک مانع تلقی کنیم.

این قطعه توسط میز انگلیسی جنوب صحرای آفریقا SciDev.Net ساخته شده است.