مسمومیت با متانول: چگونه این الکل سمی نوشیدنی ها را آلوده می کند و باعث کوری یا مرگ می شود

مسمومیت با متانول ممکن است زمانی رخ دهد که مشروبات الکلی آلوده مصرف شود. این یک مشکل جهانی است و سالانه چندین صد شیوع آن بر افراد زیادی تأثیر می گذارد. در موارد شدید، قرار گرفتن در معرض متانول می تواند منجر به نابینایی، مشکلات تنفسی و حتی مرگ شود.

مسمومیت با متانول به ندرت از اخبار خارج می شود. اوایل امسال بیش از 160 نفر در ترکیه بر اثر مسمومیت با متانول جان خود را از دست دادند و ده ها نفر دیگر در بیمارستان بستری شدند. 9 نفر دیگر در جولای در اردن به دلیل مصرف الکل آلوده به متانول جان باختند. در ماه اوت، الکل آلوده 13 نفر را در کویت کشت و 21 نفر دیگر را نابینا کرد. و ماه گذشته، نخست وزیر بریتانیا، کیر استارمر، از نخست وزیر بریتانیا خواسته شد تا مرگ دو شهروند بریتانیایی در ویتنام، گرتا اوتسون و آرنو کوینتون، بر اثر مسمومیت با متانول را با رهبر این کشور مطرح کند.

عدم آگاهی از علائم مسمومیت با متانول می تواند به تشخیص اشتباه و تاخیر در درمان کمک کند. با این حال، حسگر جدیدی که در استرالیا ساخته شده است، می‌تواند متانول را تا درصد در میلیارد تشخیص دهد و اگر دستگاه‌های ساده‌ای مانند این را بتوان در اختیار مصرف‌کنندگان قرار داد، می‌تواند به طور بالقوه از بسیاری از موارد مسمومیت با متانول جلوگیری کند.

اما چگونه متانول حتی وارد نوشیدنی های الکلی می شود؟

متانول چیست؟

متانول (CH₃OH) ساده ترین الکل است. از نظر ساختاری شبیه به همبسته شناخته شده خود، اتانول (C₂ساعت₅OH)، که ماده‌ای است که به نوشیدنی‌های الکلی اثر مسموم کننده می‌دهد.

سالانه حدود 138 میلیارد لیتر متانول تولید می شود و عمدتاً به عنوان خوراک صنعتی برای سنتز سایر مواد شیمیایی مانند فرمالدئید استفاده می شود. صنعت همچنین از متانول برای تولید ضدیخ، عطر، سوخت و حلال استفاده می کند.

پس چگونه متانول وارد نوشیدنی ها می شود؟

تخمیر میوه یا غلات با مخمر روش معمولی برای تهیه نوشیدنی های الکلی است، با محتوای الکل بین 12 تا 16 درصد قبل از کاهش راندمان تخمیر. سپس تقطیر می تواند محتوای الکل را با تبخیر و متراکم کردن الکل افزایش دهد و آب اضافی باقی بماند.

این فرآیند تقطیر برای حذف هر گونه متانولی که به عنوان محصول جانبی تخمیر تولید می شود مفید است. متانول نقطه جوش کمتری (64 درجه سانتیگراد) نسبت به اتانول (78 درجه سانتیگراد) دارد، به این معنی که ابتدا تقطیر متانول انجام می شود. دور انداختن چند تقطیر اول که به عنوان پیش شات شناخته می شود، متانول و ترکیبات بد طعم را از محصول نهایی حذف می کند. تقطیر با مدیریت ضعیف، که معمولاً در طی تخمیر در مقیاس کوچک رخ می دهد، می تواند منجر به حضور متانول ناخواسته شود.

آلودگی ناخواسته به متانول بیشتر در نوشیدنی های الکلی تخمیر شده سنتی رخ می دهد. در اینجا، نوشیدنی‌های الکلی از میوه‌هایی مانند انگور و انواع توت‌ها ساخته می‌شوند که سرشار از پکتین هستند، قندی که به طور طبیعی در دیواره سلولی اکثر گیاهان یافت می‌شود. برخی از مخمرها، باکتری ها و قارچ ها به لطف آنزیم پکتین استراز می توانند پکتین را به اسید پکتیک و متانول متابولیزه کنند. استریل کردن نادرست تجهیزات یا استفاده عمدی از مخمرهای وحشی می تواند این میکروب های مولد استراز را وارد فرآیند دم کنند. چنین میوه‌هایی اغلب تخمیر می‌شوند تا درصد الکل بیشتری تولید کنند، مانند شراب خرما یا آلو، که خطر افزایش درصد متانول را بیشتر می‌کند.

آبجوسازان غیرقانونی همچنین گاهی اوقات به مقدار کافی متانول به الکل های تولید شده غیررسمی اضافه می کنند تا اثرات جدی بر سلامتی داشته باشند. در کشورهایی که تولید و فروش مشروبات الکلی غیرقانونی است، این آبجوسازان این کار را به عنوان راهی ارزان برای افزایش محتوای الکل انجام می دهند.

وقتی نوشیدنی حاوی متانول مصرف می کنید چه اتفاقی می افتد؟

با وجود فشار بد برای متانول، این ترکیب به خودی خود سمی نیست. متابولیسم متانول همان جایی است که مشکل واقعی نهفته است.

متانول ابتدا توسط الکل دهیدروژناز اکسید می شود و به فرمالدئید تبدیل می شود. آلدهید دهیدروژناز بیشتر فرمالدئید را اکسید می کند تا اسید فرمیک، ماده شیمیایی سمی پشت مسمومیت با متانول ایجاد کند. این آنزیم ها همچنین مسئول متابولیسم اتانول، تشکیل استالدهید و متعاقبا اسید استیک هستند. الکل دهیدروژناز 20 برابر بیشتر از متانول برای اتانول انتخابی است، به این معنی که در نوشیدنی های الکلی حاوی آثار متانول، متابولیسم متانول محدود است. با این حال، در نوشیدنی‌هایی که حاوی متانول بیشتری هستند، اتانول به سرعت متابولیزه می‌شود، که سپس متابولیسم متانول را امکان‌پذیر می‌کند و اسید فرمیک تولید می‌کند. این اسید فرمیک را می توان با شکستن دی اکسید کربن از طریق مسیری شامل فولات از بدن خارج کرد، اگرچه این فرآیند کند است و به اسید فرمیک اجازه می دهد تا تشکیل شود.

اسید فرمیک اضافی pH خون را کاهش می دهد و آنزیم های میتوکندری را مهار می کند. مسمومیت با متانول می تواند در موارد شدید منجر به نابینایی شود، زیرا سلول های شبکیه غنی از میتوکندری هستند، زیرا تبدیل مداوم فوتون ها به سیگنال های الکتریکی یک فرآیند انرژی بر است. این بدان معنی است که شبکیه به ویژه به سطوح بالای اسید فرمیک حساس است، به طوری که کمتر از 4 میلی لیتر متانول خورده شده باعث آسیب دائمی چشم می شود. اسید فرمیک همچنین به شدت سیستم عصبی مرکزی را تحت فشار قرار می دهد که می تواند منجر به تهویه هوا و ایست قلبی شود و منجر به مرگ شود.

غلظت طبیعی متانول در خون زیر 0.5 میلی گرم در لیتر است. سازمان بهداشت جهانی سطوح بالای 500 میلی گرم در لیتر را با سمیت شدید مرتبط می داند، در حالی که غلظت آن در محدوده 1500-2000 میلی گرم در لیتر در صورت عدم درمان کشنده است.

آیا مسمومیت با متانول قابل درمان است؟

اگر مسمومیت در عرض 30-10 ساعت تشخیص داده شود قابل درمان است. با این حال، این اغلب دشوار است زیرا اتانول و متانول علائم اولیه مشابهی مانند سرگیجه، حالت تهوع و عدم هماهنگی ایجاد می کنند. بعداً ممکن است به دلیل مصرف متانول علائم شدیدتری مانند درد شکم، تاری دید یا مشکل در تنفس ایجاد شود. این علائم ممکن است تا 48 ساعت پس از مصرف ظاهر نشوند که تشخیص را دشوار می کند.

تجویز دوزهای کنترل شده اتانول یا فومپیزول به بیماران یک روش استاندارد است. این ترکیبات بازدارنده های رقابتی الکل دهیدروژناز هستند و میزان متانول تبدیل شده به اسید فرمیک سمی را کاهش می دهند. سپس کلیه ها می توانند به آرامی متانول را از بدن خارج کنند و اغلب از دیالیز خارجی برای کمک و تسریع این فرآیند استفاده می شود. با این حال، هزینه فعلی فومپیزول به هزاران دلار در هر دوز افزایش می‌یابد، و آن را برای کسانی که در کشورهای آسیب دیده هستند بسیار گران می‌کند، حتی اگر سازمان بهداشت جهانی فومپیزول را به عنوان یک داروی ضروری فهرست کرده است.

سایر درمان ها شامل تجویز بی کربنات سدیم برای خنثی کردن اسید فرمیک و اصلاح سطح pH خون و سایر مایعات بدن و حمایت فیزیکی از بیماران مانند تهویه مکانیکی و لوله گذاری است.

بیشترین احتمال ابتلا به مسمومیت با متانول را در کجا دارید؟

تشخیص مسمومیت با متانول می تواند دشوار باشد و علائم اغلب پنهان یا با تاخیر است. این ممکن است تعداد واقعی مسمومیت ها را در سراسر جهان پنهان کند. آمار MSF نشان می دهد که این مشکل جهانی است و بیش از 40000 نفر را تحت تاثیر قرار داده و 14000 نفر را در 25 سال گذشته کشته است. با این حال، ایران، هند و اندونزی نیمی از موارد گزارش شده را تشکیل می دهند. بر اساس گزارش مرکز سموم ایالات متحده، در سال 2023، فومپیزول در 3000 مورد مسمومیت با متانول در ایالات متحده استفاده شد.

ماه گذشته، وزارت خارجه بریتانیا توصیه‌های مربوط به مسمومیت با متانول را به اطلاعات مشاوره‌ای برای هشت کشور از جمله ژاپن، مکزیک و نیجریه اضافه کرد و تعداد کل کشورهایی را که چنین هشدارهایی داشتند به 16 رسید.

چگونه می توانید خطر مسمومیت با متانول را کاهش دهید؟

سازمان بهداشت جهانی و وزارت امور خارجه راه هایی را فهرست کرده اند که افراد می توانند از خود در برابر مسمومیت با متانول محافظت کنند:

• مراقب نوشیدنی های الکلی که در مکان های غیررسمی یا با قیمت های بسیار پایین فروخته می شوند، باشید.
• بررسی کنید که برچسب‌ها معتبر باشند، به درستی چاپ شده باشند و بطری‌ها مهر و موم سالمی داشته باشند.
• علائم مسمومیت با متانول را بشناسید و در اسرع وقت به دنبال کمک پزشکی باشید.
• برای کسانی که مشروبات الکلی خود را دم می کنند، مطمئن شوید که از مخمر موجود در بازار استفاده می شود و تجهیزات کاملاً استریل شده است. این از آلودگی میکروبی ناخواسته که می تواند منجر به محتوای متانول بالاتر شود جلوگیری می کند.