تقریباً ده سال پیش، از یک وکیل جوان آمریکایی به نام سامانتا که اخیراً از دی سی به آنجا نقل مکان کرده بود، یک Airbnb در بیروت اجاره کردم. او بیشتر در آپارتمان دوستش می ماند و من را در خانه کوچکش در اخرفیه تنها می گذاشت، اما با دعوت من به شام با دوستانش باعث شد که احساس خوبی داشته باشم.
من برای آخرین مرحله از سفر گزارشی به بیروت آمده بودم علم سلامت روان در جوامع پناهندگان سوری من سه ماه را صرف بازدید از کمپ های پناهندگان در یونان، آلمان و سوئد کردم و با افرادی که از جنگ در سوریه فرار می کردند و با محققان و پزشکانی که سعی در کاهش رنج آنها داشتند صحبت کردم. وقتی به لبنان رسیدم خسته و غمگین بودم. بیشتر عصرها ترس، فقدان و اندوهی را که با آن مواجه شده بودم مرور می‌کردم و سعی می‌کردم هر بار که به اتاق امن هتلم برمی‌گشتم، احساس گناهی را نادیده بگیرم.
چند شب با سامانتا، بدون ضبط یا دفترچه، آرامش بزرگی بود. او مرا به یک کتابفروشی زیرزمینی برد که در آن دوستانش – گروهی از مردم محلی تنومند و ریشو – مشغول بازی بودند. مونچکین. یک شب دیگر او مرا به یک کلاس آکرویوگا در یک انبار غاردار دعوت کرد، جایی که مربی بدن او را به شکل L که از یک حلقه ابریشم قرمز آویزان شده بود، پیچاند.
پس از چندین بار تلاش ناخوشایند برای بلند کردن بدنم روی ابریشم، تسلیم شدم و گروه دیگری را تماشا کردم که از انبار استفاده می کردند. ده‌ها کودک روی زمین‌های فرش شده غلت می‌زدند و چرخ می‌زدند. مربیان شرکت کننده در برنامه داوطلبانه به من گفتند که آنها بیشتر پناهندگان سوریه بودند. اوایل آن روز، بچه های هم سن و سال خود را دیده بودم – که اکثراً پناهجویانی از سوریه بودند – در خطوط میانی ترافیک تاب می خوردند، برای فروش گل رز یا شستن شیشه های جلو به ماشین ها نزدیک می شدند.
تماشای این کودکان همان سوالی را ایجاد کرد که در طول سفر من به طرق مختلف مطرح شد: مراقبت‌های بهداشت روان – و به‌ویژه انواع برنامه‌های کوتاه‌مدت که به اندازه کمک‌های بشردوستانه طول می‌کشد – چه چیزی می‌تواند برای افرادی که زندگی آنها بسیار مخاطره‌آمیز است فراهم کند؟ من هرگز درباره زمانی که در لبنان گذراندم ننوشتم علماما من هنوز در مورد صحبتی که با معمار برنامه ملی سلامت روان در آن زمان جدید داشتم فکر می کنم، یک روانپزشک عینکی به نام ربیع الچمایی. ما در حیاط سرسبز و نور خورشید یک مرکز خرید نزدیک بیمارستان در مرکز شهر بیروت ملاقات کردیم. همانطور که او چشم انداز خود را برای مراقبت از سلامت روان در لبنان توصیف می کرد و آرام اما آگاهانه صحبت می کرد، به نظر می رسید که هیاهوی اطراف ما از بین رفته است.
ال چمای مستقیماً در مورد موضوعی که مرا آزار می داد صحبت کرد. من نسخه هایی از این را در سفرهایم شنیده بودم، اغلب از افرادی که با کار فاصله داشتند: اگر نیازهای اولیه مردم برآورده نشود، پرداختن به سلامت روان در یک منطقه جنگی یا اردوگاه پناهندگان چه ارزشی دارد؟ او این فرض را به چالش کشید: او گفت که سلامت روان و رفاه جسمی چیزهای جداگانه ای نیستند و رفتار با آنها به این شکل انتخاب نادرستی ایجاد می کند.
شاید در سال 2026 پیش بینی به نظر نرسد که بگوییم فقر، بیماری جسمی و رنج روانی در هم تنیده شده اند. اما تشخیص ارتباط آنها با سازماندهی مراقبت در اطراف آنها متفاوت است. دولت‌ها، سازمان‌های بشردوستانه و سرمایه‌گذاران هنوز تمایل دارند که سلامت روان را به عنوان یک مکمل در نظر بگیرند، به‌ویژه وقتی بودجه‌ها تمام می‌شود. الچامی که در شش سالگی در جریان جنگ داخلی لبنان به همراه والدینش از خانه خود گریخت، می خواست هم نحوه ارائه خدمات بهداشت روانی و هم نحوه درک نهادهای ارائه دهنده آنها را تغییر دهد. او یک ائتلاف بین‌المللی برای دستیابی به این هدف ایجاد کرد و برنامه‌ای را ایجاد کرد که در آن زمان بسیاری از افراد در این زمینه آن را تحسین می‌کردند – اینکا ویزبک، مشاور جهانی بهداشت روانی و امور روانی اجتماعی در سپاه بین‌المللی پزشکی، آن را به من به عنوان “امیدبخش‌ترین” نمونه اصلاح سلامت روان در خاورمیانه توصیف کرد.
از زمان سفر من در سال 2017، لبنان دچار فروپاشی اقتصادی، کووید-19، انفجار بندر بیروت – که بخش اعظم محله اخرفیه را که در آن اقامت داشتم ویران کرد – و امواج پی در پی جنگ را تجربه کرده است. ال چمای هنوز در حال تلاش برای رسیدن به همان هدف است که از طریق بحران‌های یکی پس از دیگری، مراقبت‌های بهداشت روانی را برای همه در لبنان در دسترس قرار دهد.
اوایل امسال به صحبت های او در یک میزگرد درباره آینده کمک های بشردوستانه گوش دادم. او گفت که فواصل بین شرایط اضطراری در لبنان اکنون به قدری کوتاه است که فرصتی برای نفس کشیدن قبل از حادثه بعدی وجود ندارد. درست زمانی که نیاز به مراقبت از سلامت روان در حال انفجار است، منابع در حال کاهش هستند. او همچنین با گفتن این که این بحران ها به امکان برخی از اصلاحات بهداشت روانی لبنان کمک کرد، من را شگفت زده کرد. هر شرایط اضطراری فرصتی برای وارد کردن عمیق‌تر سلامت روان به مکالمات مربوط به سلامت عمومی، کمک‌های بشردوستانه و پاسخگویی دولت فراهم می‌کند. او گفت که چالش این است که این افزایش موقت علاقه به حمایت از مؤسسات پایدار تبدیل شود.
یکی از دلایلی که در مورد برنامه لبنان ننوشتم علم این بود که هنوز خیلی جدید بود. هنوز انواع نتایج دقیق و قابل اندازه‌گیری را که عموم علمی قانع‌کننده بدانند، ایجاد نکرده بود – یا من و ویراستاران من در آن زمان تصمیم گرفتیم. در نگاهی به گذشته، با گوش دادن به ال چمای و دیدن اینکه چگونه کل حوزه سلامت روان جهانی پیرامون رویکردی که او در پیش گرفته است، گرد هم آمده است، فکر می کنم ممکن است سوالات اشتباهی پرسیده باشیم.
ال چامی در این پنل گفت: «ما هنوز فکر می کنیم که بحران شش ماه تا یک سال است. “بحران 10 تا 15 سال است.” این مدت طولانی تر از اکثر کمک های تحقیقاتی و بسیار طولانی تر از بسیاری از تکالیف گزارش است. یک دهه از گفتگوی من با ال چمایی در آن حیاط می گذرد و روزنامه نگاری را حداقل فعلا ترک کرده ام. اما او همچنان در حال ساخت آن برنامه است.
اکنون می خواهم از ال چمای درباره دستاوردهای برنامه، کاستی ها و آینده آن بپرسم. شاید یک سردبیر زیرک خبرنگار دیگری را مأمور کند که با او تماس بگیرد و در مورد آن بنویسد. اگر این کار را بکنند، امیدوارم سوالات عمیق‌تری از من بپرسند: وقتی بحران‌ها هرگز متوقف نمی‌شوند، چگونه پیشرفت را اندازه‌گیری کنیم؟ و چگونه ادامه می دهید؟
